Trẻ Sơ Sinh Bị Ho, Thở Khò Khè: Cách Vệ Sinh Đường Hô Hấp & Dấu Hiệu Viêm Phổi

Mục lục

Ẩn

1. Trả lời nhanh
2. Trẻ sơ sinh bị ho, thở khò khè do đâu?
3. Ho thông thường và dấu hiệu viêm phổi, viêm phế quản: phân biệt thế nào?
4. Cách vệ sinh đường hô hấp an toàn tại nhà cho bé
5. Lưu ý quan trọng theo từng mốc tháng tuổi
6. Câu hỏi thường gặp

Nghe con vừa ho vừa thở khò khè, khụt khịt trong những tuần đầu đời, mẹ nào cũng thắt lòng lo bé có bị viêm phổi hay không. Tin nhẹ nhõm là phần lớn tiếng khò khè và ho hắt hơi ở trẻ sơ sinh đến từ dịch nhầy trong mũi họng cùng đường thở còn rất nhỏ, đa số lành tính. Điều quan trọng nhất là mẹ nhận ra đâu là dấu hiệu chỉ cần chăm tại nhà, đâu là dấu hiệu phải đưa bé đi khám ngay.

Trả lời nhanh

Trẻ sơ sinh bị ho, thở khò khè do đâu?

Ở trẻ sơ sinh, tiếng khò khè và ho thường bắt nguồn từ đường thở còn rất nhỏ và nhiều dịch nhầy, chứ không phải lúc nào cũng là bệnh nặng. Một số nguyên nhân thường gặp:

• Dịch nhầy đường hô hấp chảy xuống họng. Nước mũi, đờm dãi ứ lại phía sau họng khiến bé khụt khịt, khò khè, thỉnh thoảng ho để đẩy dịch ra.
• Bé thở chủ yếu bằng mũi. Trẻ sơ sinh gần như thở hoàn toàn qua mũi, mà lỗ mũi lại rất nhỏ, nên chỉ chút gỉ mũi hay dịch nhầy đã tạo tiếng thở "rột rẹt", khò khè.
• Thời tiết thay đổi, không khí khô hoặc lạnh. Giao mùa, nằm điều hòa nhiều, gió lùa đều dễ làm niêm mạc mũi họng bé kích ứng và tiết dịch nhiều hơn.
• Nhiễm virus hoặc vi khuẩn. Cảm lạnh thông thường hay viêm tiểu phế quản (hay gặp do virus RSV) cũng gây ho, khò khè ở trẻ nhỏ.
• Trào ngược nhẹ sau bú. Sữa trào lên hầu họng có thể khiến bé hắt hơi, khụt khịt, ho nhẹ sau khi bú.

Đa số trường hợp, nếu bé vẫn bú tốt, ngủ được và tăng cân đều thì mẹ chỉ cần chăm sóc, vệ sinh mũi họng đúng cách là bé sẽ dễ chịu hơn.

Ho thông thường và dấu hiệu viêm phổi, viêm phế quản: phân biệt thế nào?

Điểm mấu chốt để phân biệt không nằm ở việc bé có ho hay không, mà ở nhịp thở, kiểu thở và thái độ bú, chơi của bé. Bé ho, hắt hơi nhưng vẫn bú tốt, thở êm, da hồng hào thì thường lành tính. Ngược lại, hãy nghĩ đến viêm phổi, viêm phế quản khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Thở nhanh. Theo phân loại IMCI (Xử trí lồng ghép bệnh trẻ em) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ở trẻ dưới 2 tháng tuổi, thở từ 60 nhịp/phút trở lên được xem là thở nhanh, một dấu hiệu quan trọng gợi ý viêm phổi.
• Rút lõm lồng ngực. Cũng theo hướng dẫn IMCI của WHO, phần dưới lồng ngực lõm hẳn vào mỗi khi bé hít vào là dấu hiệu của viêm phổi nặng, cần khám cấp cứu.
• Bỏ bú hoặc bú rất kém, kèm nôn nhiều.
• Sốt, hoặc ngược lại là hạ thân nhiệt ở trẻ rất nhỏ; bé li bì, khó đánh thức.
• Tím tái quanh môi, đầu ngón tay, ngón chân.
• Khò khè, khó thở kéo dài, không thuyên giảm dù đã vệ sinh mũi họng.

Với trẻ 1 tháng tuổi bị ho kèm bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, mẹ đừng theo dõi thêm tại nhà mà nên đưa bé đi khám ngay, vì viêm phổi ở trẻ sơ sinh có thể trở nặng rất nhanh.

Cách vệ sinh đường hô hấp an toàn tại nhà cho bé

Với những cơn ho, khò khè lành tính, mẹ hoàn toàn có thể giúp bé dễ chịu hơn bằng cách làm sạch mũi họng và giữ ấm đúng cách. Các bước dưới đây mang tính tham khảo:

• 1

  Nhỏ nước muối sinh lý (NaCl 0,9%). Đặt bé nằm nghiêng, nhỏ 1 đến 2 giọt mỗi bên mũi, đợi 1 đến 2 phút cho dịch nhầy mềm ra rồi mới làm sạch. Nên làm trước cữ bú để bé đỡ nôn trớ.

• 2

  Làm sạch dịch mũi nhẹ nhàng. Khi bé nghẹt nhiều, mẹ tham khảo cách hút mũi cho trẻ sơ sinh đúng cách trước khi làm; lưu ý không lạm dụng và không hút quá mạnh.

• 3

  Lau sạch đờm dãi quanh miệng và mũi. Dùng khăn cotton siêu mềm, khô và sạch để thấm dịch, thay khăn thường xuyên để không tích tụ vi khuẩn. Da quanh miệng, mũi bé rất mỏng nên khăn càng mềm, càng ít xơ bông thì càng đỡ chà xát gây rát.

• 4

  Giữ ấm vùng cổ, ngực và lòng bàn chân, nhất là khi trời trở lạnh hoặc bé nằm điều hòa. Tránh gió lùa nhưng cũng không ủ quá nóng.

• 5

  Vỗ rung long đờm đúng cách. Khum bàn tay, vỗ nhẹ nhàng vào vùng lưng phía trên (tương ứng vùng phổi), tránh cột sống, tránh vùng bụng và thận. Chỉ làm khi bé chưa bú no và tốt nhất nên được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp trước.

• 6

  Cho bé bú đủ. Sữa mẹ giúp làm loãng dịch nhầy và tăng đề kháng cho bé.

Trong suốt các bước lau dịch mũi, đờm dãi ở trên, thứ mẹ chạm vào da bé nhiều nhất chính là chiếc khăn. Vì phải lau đi lau lại nhiều lần trong ngày, một chiếc khăn thô ráp dễ làm vùng da quanh miệng và mũi bé ửng đỏ, rát. Đây là lúc Khăn cotton siêu mềm SmartAngel phát huy tác dụng: chất liệu cotton mềm mại, không xơ bông, thấm hút tốt nên mẹ lau sạch đờm dãi quanh miệng, hỗ trợ vệ sinh mũi họng, đồng thời lau khô và giữ ấm vùng cổ ngực cho bé mà không gây rát hay kích ứng làn da nhạy cảm. Mẹ có thể xem sản phẩm chính hãng tại đây trên nobinobi.

Nếu bé nghẹt mũi nhiều khiến khó bú, khó ngủ, mẹ có thể xem thêm bài trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi và cách chọn dụng cụ an toàn cho bé.

Lưu ý quan trọng theo từng mốc tháng tuổi

Trẻ càng nhỏ, đường thở càng dễ tổn thương, nên cách xử trí cũng khác nhau:

• Dưới 1 tháng tuổi: hệ hô hấp còn rất non nớt, bệnh có thể trở nặng chỉ trong vài giờ. Bất kỳ biểu hiện ho kèm thở nhanh, rút lõm ngực, bú kém, sốt hay hạ thân nhiệt đều cần được bác sĩ khám sớm. Ở giai đoạn này, mẹ chỉ nên vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý và giữ ấm, không tự ý can thiệp gì thêm.
• 1 đến 6 tháng tuổi: bé đã cứng cáp hơn chút nhưng nguyên tắc vẫn là ưu tiên chăm sóc dịu nhẹ, theo dõi sát nhịp thở và khả năng bú. Vẫn cần đưa đi khám ngay khi có dấu hiệu cảnh báo.

Ở mọi mốc tuổi trên, có một nguyên tắc mẹ cần thuộc lòng: tuyệt đối không tự ý dùng thuốc ho, siro ho hay kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) khuyến cáo không dùng thuốc ho, cảm cúm không kê đơn cho trẻ dưới 2 tuổi vì nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng; Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) còn khuyến cáo tránh dùng cho trẻ dưới 4 tuổi. Kháng sinh cũng chỉ có tác dụng với nhiễm khuẩn và phải do bác sĩ chỉ định, không phải cứ ho là dùng.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh thở khò khè nhưng vẫn bú tốt, ngủ ngoan có sao không? Nếu bé thở khò khè nhẹ mà vẫn bú tốt, ngủ được, da hồng hào và tăng cân đều thì thường là do dịch nhầy trong mũi họng, lành tính. Mẹ vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý và theo dõi thêm là được.

Có được dùng siro ho thảo dược cho trẻ sơ sinh không? Không nên tự dùng bất kỳ loại siro ho nào, kể cả thảo dược, cho trẻ sơ sinh khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ. Đường thở và cơ địa trẻ sơ sinh rất nhạy cảm, dễ gặp phản ứng không mong muốn.

Trẻ 1 tháng tuổi bị ho có cần đi khám ngay không? Nếu chỉ ho, hắt hơi nhẹ và bé vẫn bú, chơi bình thường thì có thể theo dõi tại nhà. Nhưng nếu ho kèm thở nhanh, rút lõm ngực, bỏ bú, sốt hoặc tím tái, mẹ cần đưa bé đi khám ngay.

Vỗ rung long đờm tại nhà có an toàn không? Vỗ rung có thể hỗ trợ long đờm nhưng phải làm đúng kỹ thuật và đúng vùng. Với trẻ sơ sinh, tốt nhất mẹ nên được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp trước khi tự làm ở nhà.