Bà bầu bị thủy đậu: nguy hiểm thế nào theo từng giai đoạn thai kỳ

Mục lục

Ẩn

1. Vì sao thủy đậu ở phụ nữ mang thai lại đáng lo?
2. Mức độ nguy hiểm theo từng cột mốc thai kỳ
   1. 20 tuần đầu: nguy cơ hội chứng thủy đậu bẩm sinh
   2. 3 tháng giữa: rủi ro giảm nhưng vẫn cần theo dõi sát
   3. 3 tháng cuối, đặc biệt 5 ngày trước đến 2 ngày sau sinh: nguy hiểm cho bé sơ sinh
3. Cảnh báo: mẹ bầu dễ biến chứng viêm phổi do vi rút
4. Phác đồ xử lý an toàn chuẩn y khoa cho thai phụ
5. Chăm sóc và vệ sinh da dịu nhẹ cho mẹ bầu
6. Phòng ngừa chủ động trước khi mang thai
7. Chốt lại

Trả lời nhanh: Thủy đậu khi mang thai nguy hiểm khác nhau tùy thời điểm. Mắc trong 20 tuần đầu (rủi ro cao nhất tuần 13 đến 20) có thể gây hội chứng thủy đậu bẩm sinh cho thai nhi, tỷ lệ khoảng 1 đến 2%. Mắc trong 5 ngày trước đến 2 ngày sau sinh lại nguy hiểm cho em bé sơ sinh, tỷ lệ tử vong từng ghi nhận tới 20 đến 30% nếu không điều trị. Bản thân mẹ bầu cũng dễ biến chứng viêm phổi do vi rút. Vì vậy, khi nghi ngờ mắc thủy đậu, mẹ cần đi khám trong vòng 24 giờ để bác sĩ chỉ định thuốc kháng vi rút hoặc huyết thanh phù hợp.

Vì sao thủy đậu ở phụ nữ mang thai lại đáng lo?

Thủy đậu (varicella) do vi rút Varicella Zoster gây ra, lây rất nhanh qua đường hô hấp và dịch từ nốt phỏng. Với người khỏe mạnh, bệnh thường lành tính. Nhưng ở phụ nữ mang thai, hệ miễn dịch thay đổi khiến bệnh dễ trở nặng hơn, đồng thời vi rút có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi hoặc em bé sơ sinh.

Điều quan trọng nhất mẹ cần nhớ: mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào việc mẹ mắc bệnh ở giai đoạn nào của thai kỳ. Dưới đây là phân tích theo từng cột mốc.

Mức độ nguy hiểm theo từng cột mốc thai kỳ

20 tuần đầu: nguy cơ hội chứng thủy đậu bẩm sinh

Đây là giai đoạn thai nhi hình thành các cơ quan, nên nếu mẹ mắc thủy đậu, vi rút có thể gây hội chứng thủy đậu bẩm sinh (Congenital Varicella Syndrome). Các biểu hiện có thể gặp ở thai nhi gồm:

• Sẹo da bẩm sinh theo dạng đường (dấu hiệu da liễu đặc trưng của hội chứng này).
• Dị tật, teo hoặc kém phát triển chi.
• Bất thường ở mắt như đục thủy tinh thể.
• Dị tật hệ thần kinh trung ương, đầu nhỏ, chậm phát triển.

Theo nghiên cứu tiền cứu của Enders và cộng sự đăng trên NEJM, nguy cơ này rơi vào khoảng 0,4% khi mắc trong tuần 0 đến 12 và tăng lên khoảng 2% khi mắc trong tuần 13 đến 20. Tính chung 20 tuần đầu, rủi ro tuyệt đối khoảng 1 đến 2% (NEJM 1994 và hướng dẫn RCOG Green-top No.13).

3 tháng giữa: rủi ro giảm nhưng vẫn cần theo dõi sát

Sau tuần 20, tỷ lệ ảnh hưởng đến thai nhi giảm đáng kể. Tuy nhiên "giảm" không có nghĩa là "hết". Mẹ vẫn cần được bác sĩ sản khoa theo dõi bằng siêu âm hình thái để tầm soát các bất thường có thể xuất hiện, và tuân thủ lịch tái khám.

3 tháng cuối, đặc biệt 5 ngày trước đến 2 ngày sau sinh: nguy hiểm cho bé sơ sinh

Đây là mốc nhạy cảm nhất với em bé. Nếu mẹ phát ban thủy đậu trong khoảng 5 ngày trước sinh đến 2 ngày sau sinh, bé có thể mắc thủy đậu sơ sinh cấp tính. Lý do là kháng thể bảo vệ từ mẹ chưa kịp truyền sang con, trong khi bé lại phơi nhiễm trực tiếp với vi rút.

Hậu quả có thể là tổn thương đa cơ quan và viêm phổi nặng. Tỷ lệ tử vong ở nhóm này từng được ghi nhận tới 20 đến 30% khi chưa có điều trị, và giảm còn khoảng 7% khi được dùng huyết thanh kháng vi rút cùng chăm sóc tích cực (theo tổng quan "Varicella Zoster Virus Infection and Pregnancy" trên PMC và tài liệu StatPearls/NCBI). Đây là lý do vì sao ca sinh trong giai đoạn này luôn cần được báo trước cho bác sĩ.

Để dễ hình dung, mẹ có thể xem bảng tóm tắt bên dưới.

Cảnh báo: mẹ bầu dễ biến chứng viêm phổi do vi rút

Không chỉ thai nhi, bản thân mẹ bầu mắc thủy đậu cũng đối mặt nguy cơ viêm phổi do vi rút (varicella pneumonia). Đây là biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất ở người mẹ, có thể tiến triển nhanh và cần điều trị tích cực.

Hướng dẫn RCOG Green-top No.13 ghi nhận khoảng 10 đến 20% thai phụ nhiễm vi rút thủy đậu có thể diễn tiến viêm phổi, nguy cơ tăng lên nếu mẹ hút thuốc hoặc có nhiều nốt phỏng (trên 100 nốt).

=> Dấu hiệu cần đi cấp cứu NGAY (in ra hoặc lưu lại để dễ nhớ): => Khó thở, hụt hơi, thở nhanh hơn bình thường. => Ho ra máu hoặc ho khan tăng dần. =>  Đau tức ngực khi hít sâu. => Sốt cao liên tục không hạ, mệt lả. => Nốt phỏng lan nhanh, mưng mủ, hoặc mẹ thấy giảm cử động thai. =>  Có bất kỳ 1 dấu hiệu nào ở trên: gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện có khoa sản gần nhất, không chờ đợi.

Phác đồ xử lý an toàn chuẩn y khoa cho thai phụ

Khi nghi ngờ mắc thủy đậu, mẹ tuyệt đối không tự điều trị tại nhà. Các bước xử lý đúng gồm:

• Thăm khám khẩn cấp bác sĩ Sản khoa kết hợp Chuyên khoa Truyền nhiễm, càng sớm càng tốt sau khi có triệu chứng.
• Thuốc kháng vi rút Acyclovir (đường uống hoặc tĩnh mạch tùy mức độ) có thể được cân nhắc, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ hai và ba, theo chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ.
• Huyết thanh kháng vi rút thủy đậu (VZIG) dùng cho các trường hợp phơi nhiễm hoặc cho trẻ sơ sinh có mẹ phát ban quanh thời điểm sinh, theo phác đồ của cơ sở y tế.

Liều lượng và lựa chọn thuốc luôn do bác sĩ quyết định dựa trên tuổi thai và tình trạng cụ thể. Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo.

Chăm sóc và vệ sinh da dịu nhẹ cho mẹ bầu

Bên cạnh phác đồ của bác sĩ, giữ da sạch và dịu nhẹ giúp mẹ dễ chịu hơn và hạn chế bội nhiễm. Nguyên tắc cần nhớ:

• Giữ da sạch, tránh chà xát mạnh lên vùng có nốt phỏng.
• Không tự bôi sản phẩm lạ trực tiếp lên nốt đang vỡ, không dùng sản phẩm chứa chất tẩy hay hương liệu mạnh gây kích ứng.
• Việc chăm sóc vùng có nốt phỏng toàn thân nên làm theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, vì đây là tổn thương da đang cấp.

Riêng với vùng da mặt, khi bước sang giai đoạn hồi phục và da bớt tổn thương, mẹ vẫn cần làm sạch nhẹ để tránh bít tắc lỗ chân lông. Cho bước này, một lựa chọn dịu lành là Sữa rửa mặt Reihaku Hatomugi nội địa Nhật (dung tích: [TODO: confirm dung tích theo KB]): làm sạch nhẹ nhàng, không hương liệu mạnh, phù hợp làn da nhạy cảm khi cần vệ sinh mặt mỗi ngày. Cần nói rõ để mẹ yên tâm: đây chỉ là bước vệ sinh da mặt hằng ngày, không phải sản phẩm để bôi hay chà lên nốt phỏng, và không thay thế cho điều trị y khoa. Mẹ rửa bằng nước mát, thao tác nhẹ tay và thấm khô bằng khăn mềm. Xem sản phẩm tại Sữa rửa mặt Reihaku Hatomugi.

Phòng ngừa chủ động trước khi mang thai

Cách bảo vệ tốt nhất là chủ động trước khi mang thai:

• Kiểm tra nồng độ kháng thể thủy đậu nếu mẹ chưa từng mắc bệnh hoặc chưa rõ tiền sử tiêm chủng.
• Hoàn tất tiêm vắc xin ngừa thủy đậu (thường 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần) và chờ trước khi có thai theo khuyến cáo. Hướng dẫn của CDC/ACIP là tránh mang thai ít nhất 1 tháng sau mỗi mũi; một số hướng dẫn khuyên chờ tới 3 tháng cho an toàn.
• Nếu đang mang thai mà chưa có miễn dịch, mẹ nên tránh tiếp xúc với người đang mắc thủy đậu hoặc zona, và báo bác sĩ ngay khi có phơi nhiễm.

Xem thêm: ...

Chốt lại

Bà bầu bị thủy đậu 3 tháng đầu lo nhất là hội chứng bẩm sinh cho thai nhi, còn 3 tháng cuối lại nguy hiểm cho bé sơ sinh và dễ khiến mẹ viêm phổi. Điểm mấu chốt là đi khám sớm, tuân thủ phác đồ bác sĩ và phòng ngừa từ trước khi mang thai. Chăm sóc da đúng cách trong lúc bệnh cũng giúp mẹ thoải mái và hạn chế biến chứng ngoài da.

Chốt một câu để nhớ và chia sẻ: Mẹ bầu nghi thủy đậu thì đi khám trong 24 giờ, tuyệt đối không tự chữa ở nhà. Càng sớm, mẹ và bé càng an toàn.

Tìm hiểu dòng chăm sóc da Hatomugi nội địa Nhật chính hãng cho mẹ bầu tại nobinobi.

Miễn trừ y tế: Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, mẹ hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Nguồn tham khảo:

• Outcome after Maternal Varicella Infection in the First 20 Weeks of Pregnancy, NEJM
• Chickenpox in Pregnancy, RCOG Green-top Guideline No. 13
• Congenital Varicella Syndrome, StatPearls NCBI
• Varicella Zoster Virus Infection and Pregnancy, PMC
• Guidelines for Vaccinating Pregnant Women, CDC