Bệnh Thủy Đậu: Triệu Chứng, Cách Chăm Sóc Và Phòng Ngừa

Mục lục

Ẩn

1. Bệnh thủy đậu là gì và lây truyền ra sao?
2. Các giai đoạn diễn tiến và triệu chứng đặc trưng
   1. Giai đoạn ủ bệnh và khởi phát
   2. Giai đoạn toàn phát
   3. Giai đoạn hồi phục
3. Bộ giải pháp chăm sóc và điều trị chuẩn y khoa
   1. 1. Tắm rửa và vệ sinh da đúng cách
   2. 2. Thuốc bôi và điều trị
   3. 3. Chế độ dinh dưỡng và kiêng khem
   4. 4. Ngừa sẹo và các đối tượng cần đặc biệt lưu ý
4. Chủ động phòng bệnh bằng vắc xin
5. Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?

Trả lời nhanh: Bệnh thủy đậu (chickenpox) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Varicella Zoster (VZV) gây ra, lây rất nhanh qua giọt bắn đường hô hấp hoặc khi chạm vào dịch từ nốt mụn nước. Bệnh đi qua 3 giai đoạn: ủ bệnh (thường 10 đến 21 ngày), toàn phát (nổi mụn nước phỏng trong khắp người, ngứa rát) và hồi phục (nốt khô, đóng vảy rồi bong dần). Đa số ca lành tính và tự khỏi, nhưng chăm sóc đúng cách giúp bé bớt khó chịu, hạn chế bội nhiễm và ngừa sẹo lõm. Cách phòng bệnh chủ động, hiệu quả nhất hiện nay là tiêm vắc xin.

Bệnh thủy đậu là gì và lây truyền ra sao?

Thủy đậu là bệnh do vi rút Varicella Zoster gây ra, cùng loại vi rút về sau có thể gây bệnh zona thần kinh. Bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn, nhưng phổ biến nhất ở trẻ chưa được tiêm phòng.

Vi rút lây theo 2 con đường chính:

• Qua đường hô hấp: giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện.
• Qua tiếp xúc trực tiếp: chạm vào dịch của nốt mụn nước hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân.

Điều khiến thủy đậu dễ bùng thành ổ dịch nhỏ trong nhà hay lớp học là người bệnh đã có khả năng lây trước khi nổi mụn 1 đến 2 ngày và kéo dài cho tới khi toàn bộ nốt đã đóng vảy khô (theo VNVC). Vì vậy, khi con mắc bệnh, mẹ nên cho bé nghỉ học và cách ly nhẹ nhàng tại nhà tới khi các nốt khô se hoàn toàn.

Các giai đoạn diễn tiến và triệu chứng đặc trưng

Nhận diện đúng giai đoạn giúp mẹ biết khi nào chỉ cần chăm sóc tại nhà và khi nào cần đưa con đi khám.

Giai đoạn ủ bệnh và khởi phát

• Ủ bệnh: thường kéo dài 10 đến 21 ngày, trung bình khoảng 14 đến 16 ngày (theo Tâm Anh). Giai đoạn này bé gần như chưa có biểu hiện gì rõ, chỉ hơi mệt hoặc thay đổi thói quen ăn uống.
• Khởi phát: bé bắt đầu sốt nhẹ, mệt mỏi, quấy, chán ăn, có thể kèm sổ mũi, đau họng. Sau đó xuất hiện các nốt phát ban đỏ đầu tiên.

Giai đoạn toàn phát

Các nốt ban đỏ nhanh chóng thành mụn nước phỏng trong, rải rác toàn thân, gây ngứa rát khó chịu. Đặc trưng của thủy đậu là các nốt mọc thành nhiều đợt, nên trên cùng một vùng da mẹ có thể thấy cùng lúc nhiều dạng: nốt sẩn đỏ, mụn nước mới, mụn đã đục và nốt bắt đầu khô. Đây là giai đoạn bé khó chịu nhất và cũng dễ bội nhiễm nếu gãi làm vỡ nốt.

Giai đoạn hồi phục

Các nốt phỏng vỡ, khô se lại, đóng vảy sẫm màu rồi bong dần trong khoảng 1 đến 3 tuần. Nếu được giữ vệ sinh tốt và không gãi trầy, phần lớn nốt sẽ lành mà không để lại sẹo.

Bộ giải pháp chăm sóc và điều trị chuẩn y khoa

Đây là phần quan trọng nhất. Mục tiêu chăm sóc gồm 4 việc: giảm ngứa, giữ da sạch, tránh bội nhiễm và hạn chế sẹo.

1. Tắm rửa và vệ sinh da đúng cách

Quan niệm kiêng nước, kiêng gió tuyệt đối là sai lầm phổ biến và có thể gây hại. Da bẩn, mồ hôi tích tụ mới chính là môi trường cho vi khuẩn bội nhiễm, làm nốt mưng mủ và để lại sẹo. Thay vào đó:

• Tắm nhanh bằng nước ấm dịu nhẹ, trong phòng kín gió.
• Ưu tiên sữa tắm dịu nhẹ, ít tạo bọt hóa chất mạnh, thao tác nhẹ tay để không chà xát làm vỡ nốt.
• Sau khi tắm, không lau chà. Hãy dùng khăn cotton mềm dậm nhẹ cho khô, vừa thấm nước tốt vừa hạn chế làm bong vỡ nốt phỏng. Nếu mẹ đang tìm khăn bông mềm và các sản phẩm chăm sóc da dịu nhẹ cho bé, có thể tham khảo nhóm đồ dùng mẹ và bé hàng Nhật tại nobinobi.

Về việc tắm lá theo dân gian, mẹ nên cân nhắc kỹ trước khi áp dụng vì da đang tổn thương rất dễ kích ứng, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ.

2. Thuốc bôi và điều trị

• Acyclovir: thuốc kháng vi rút thường được bác sĩ chỉ định cho ca có nguy cơ. Với thủy đậu, điều trị Acyclovir đường uống đạt hiệu quả cao nhất khi bắt đầu trong 24 giờ đầu kể từ khi nổi ban; ở nhóm nguy cơ cao, thuốc kháng vi rút VZV thường được cân nhắc dùng trong khoảng 72 giờ đầu sau khi khởi phát (theo Medscape và NCBI). Đây là "thời điểm vàng" mẹ cần lưu ý đi khám sớm. Liều dùng và đường dùng phải theo chỉ định của bác sĩ.
• Xanh Methylen: chấm lên nốt đã vỡ để sát khuẩn, làm khô nốt và hạn chế bội nhiễm. Chỉ dùng cho nốt đã vỡ, không bôi tràn lan lên da lành.

3. Chế độ dinh dưỡng và kiêng khem

Ăn uống đúng giúp bé tăng đề kháng và mau lành da:

• Nên ăn: cháo, súp, đồ ăn mềm dễ nuốt; rau xanh, trái cây giàu vitamin C; uống đủ nước.
• Nên hạn chế: đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ và các món dễ gây kích ứng, để giảm nguy cơ ngứa và để lại sẹo.

4. Ngừa sẹo và các đối tượng cần đặc biệt lưu ý

• Ngừa sẹo lõm: tuyệt đối không để bé gãi, cắt móng tay gọn, giữ nốt sạch và khô. Chỉ can thiệp làm mờ sẹo sau khi nốt đã lành hẳn và nên hỏi ý kiến bác sĩ da liễu.
• Phụ nữ mang thai: đây là nhóm cần đặc biệt cảnh giác. Mẹ bầu mắc thủy đậu trong khoảng tuần 8 đến 20 của thai kỳ có nguy cơ khiến thai nhi mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh (dị tật, nhẹ cân, tổn thương mắt và thần kinh), dù tỉ lệ này không cao; ngoài ra mẹ còn có nguy cơ viêm phổi. Nếu đang mang thai mà tiếp xúc nguồn bệnh hoặc có dấu hiệu nghi ngờ, mẹ cần đi khám ngay để được theo dõi.

Chủ động phòng bệnh bằng vắc xin

Tiêm vắc xin là cách phòng thủy đậu chủ động và hiệu quả nhất. Phác đồ tham khảo (theoVNVC):

• Trẻ em: tiêm được từ 9 tháng tuổi (tùy loại vắc xin), phác đồ 2 mũi. Với trẻ từ 9 tháng đến 12 tuổi, mũi 2 thường cách mũi 1 tối thiểu 3 tháng.
• Trẻ từ 13 tuổi và người lớn: 2 mũi, cách nhau tối thiểu 1 tháng.
• Phụ nữ có kế hoạch mang thai: nên hoàn tất tiêm phòng trước khi mang thai ít nhất 3 tháng và không tiêm khi đang mang thai.

Lịch cụ thể và loại vắc xin phù hợp, mẹ nên hỏi trực tiếp cơ sở tiêm chủng để được tư vấn theo độ tuổi và tình trạng của con.

Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?

Đa số ca thủy đậu lành tính, nhưng mẹ nên đưa bé đi khám nếu thấy: sốt cao liên tục khó hạ, nốt sưng đỏ, chảy mủ (dấu hiệu bội nhiễm), bé li bì, thở nhanh, co giật, hoặc bé là trẻ sơ sinh, có bệnh nền, suy giảm miễn dịch.

Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ. Khi bé có dấu hiệu bất thường, mẹ hãy đưa con đến cơ sở y tế.

Chăm con mùa thủy đậu nhẹ nhàng hơn cùng nobinobi. Khám phá nhóm sản phẩm vệ sinh và chăm sóc da dịu nhẹ cho bé, hàng Nhật nội địa chính hãng, tại nobinobi.