Giấc ngủ quan trọng thế nào đối với trẻ sơ sinh?
Giấc ngủ của trẻ sơ sinh luôn được cha mẹ đặc biệt quan tâm bởi vì điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thể chất và tinh thần của bé. Do vậy, việc tạo nên một giấc ngủ chất lượng cho bé rất cần thiết và dựa theo các “tuyệt chiêu” nhất định.
Trẻ sơ sinh ngủ như thế nào?
Theo chia sẻ của các bác sĩ, từ lúc mới sinh cho đến 1 tháng tuổi trẻ chỉ thức khi đói hay đi tiêu, tiểu. Thời gian còn lại trẻ sẽ ngủ, bởi lẽ lúc này trẻ chưa quen với ánh sáng bên ngoài cũng như chịu ảnh hưởng bởi thói quen nhắm mắt như còn trong bụng mẹ. Đồng thời, đây là giai đoạn trẻ chưa phân biệt được thời gian ngày và đêm. Theo thống kê, trẻ có thể ngủ từ 14 đến 20, thậm chí là 21 giờ một ngày trong năm đầu tiên sau khi chào đời.
Đối với giấc ngủ của trẻ sơ sinh được chia ra thành 2 loại chính: Giấc ngủ nhanh (REM) và Giấc ngủ chậm (Non REM). Cha mẹ có thể hiểu hai loại giấc ngủ này như sau:
Giấc ngủ nhanh (REM – rapid eye movement: cử động mắt nhanh): Đây là giấc ngủ nông, trẻ sẽ nằm mơ và mắt sẽ cử động nhanh theo chiều trước sau. Giấc ngủ này chiếm khoảng phân nửa thời gian ngủ của trẻ, tức là bé chỉ ngủ sâu khoảng 8 giờ trong một ngày.
Giấc ngủ chậm (Non-REM – Non- rapid eye movement: không cử động mắt nhanh), được chia thành 4 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Buồn ngủ – mí mắt sụp xuống hay có thể chớp liên tục, ngủ gà ngủ gật.
- Giai đoạn 2: Ngủ lơ mơ – trẻ có thể vẫn cử động, giật mình, vặn mình, kêu “è è”
- Giai đoạn 3: Trẻ ngủ sâu
- Giai đoạn 4: Trẻ ngủ rất sâu
Giấc ngủ của một trẻ sơ sinh sẽ diễn ra theo 4 giai đoạn 1 cách tuần tự, rồi quay trở lại giai đoạn 2 cà chuyển qua giấc ngủ REM. Trẻ sơ sinh thường cần sự chăm sóc thường xuyên của ba mẹ vào ban đêm vì lúc này trẻ có thể tỉnh giấc vì đói hay cần thay tã, do vậy ba mẹ cần đặc biệt để lưu tâm.
Tầm quan trọng của giấc ngủ với trẻ sơ sinh
Giấc ngủ của trẻ sơ sinh là thời điểm để não bộ nạp lại năng lượng và trải qua quá trình tăng cường nhận thức tích cực, mang tác động trực tiếp đến quá trình lớn khôn. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tình trạng trẻ mất ngủ trong những năm tháng đầu đời sẽ khiến trẻ gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình phát triển tư duy - nhận thức, ảnh hưởng đến sức khỏe và trí tuệ.
Ngược lại, khi trẻ được ba mẹ chăm sóc kỹ lưỡng, có giấc ngủ ngon và chất lượng sẽ mang đến cho trẻ những lợi ích vượt bậc.
- Khi trẻ ngủ sâu vào những khung giờ: 22 giờ - 24 giờ - 2 giờ sẽ tác động trực tiếp đến các các hormones phát triển chiều cao của con sản sinh tối đa. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong việc đạt chiều cao tối ưu trong tương lai của trẻ và kích thích phát triển về mặt thể chất.
- Một giấc ngủ ngon sẽ giúp con tăng khả năng tập trung, xử lý và ghi nhớ thông tin, tạo kết nối mới giữa các tế bào não. Thông qua đây, đảm bảo và nâng cao khả năng phát triển của não bộ.
- Bên cạnh đó, chất lượng giấc ngủ còn ảnh hưởng đến sự phát triển cảm xúc của trẻ. Khi trẻ ngủ ngon giấc, sẽ giúp con trong trạng thái thoải mái, tránh tình trạng cáu gắt, quấy khóc.
- Thêm vào đó, giấc ngủ ngon sẽ giúp cơ thể trẻ tăng cường hệ miễn dịch, tạo điều kiện thuận lợi sản xuất và giải phóng các tế bào miễn dịch, hormone và các chất kháng vi khuẩn.
Có thể thấy, vai trò của giấc ngủ có liên hệ mật thiết đến sự phát triển của trẻ. Tuy nhiên, thời gian ngủ dài hay ngắn không quan trọng bằng chất lượng giấc ngủ. Do vậy, ba mẹ cần nâng niu giấc ngủ của trẻ, để trẻ luôn cảm thấy thoải mái, dễ chịu và có những giấc ngủ thật ngon.
Hormone tăng trưởng và giấc ngủ sâu — mối liên hệ khoa học
Một trong những vai trò quan trọng nhất của giấc ngủ sâu (Non-REM giai đoạn 3 và 4) là kích thích sản xuất Growth Hormone (GH) — hormone tăng trưởng chính của cơ thể. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, hơn 70% lượng GH trong ngày được tiết ra trong giai đoạn ngủ sâu, đặc biệt vào khung giờ 22h–2h sáng. Đây là lý do vì sao việc đảm bảo bé ngủ đủ giờ ban đêm là điều rất quan trọng với sự phát triển chiều cao và thể chất.
Giấc ngủ và sự phát triển não bộ của trẻ sơ sinh
Giấc ngủ REM (rapid eye movement) — chiếm khoảng 50% tổng thời gian ngủ ở trẻ sơ sinh — đóng vai trò đặc biệt trong quá trình củng cố trí nhớ và phát triển thần kinh. Trong giai đoạn này, não bộ của bé đang xử lý và lưu trữ thông tin thu nhận được trong ngày, hình thành các kết nối synapse mới giữa các tế bào thần kinh.
Một nghiên cứu trên PMC (PubMed Central, 2020) theo dõi 700 trẻ trong 3 năm đầu đời cho thấy trẻ có chất lượng giấc ngủ tốt trong năm đầu tiên đạt điểm phát triển ngôn ngữ và nhận thức cao hơn đáng kể ở độ tuổi 2–3 so với nhóm ngủ không ổn định.
Dấu hiệu nhận biết bé đang ngủ đủ giấc
Thay vì chỉ đếm số giờ ngủ, ba mẹ có thể quan sát các dấu hiệu sau để biết bé có đang ngủ đủ và ngủ ngon hay không:
- Bé tỉnh giấc với tâm trạng thoải mái, không quấy khóc ngay
- Bú tốt sau khi ngủ dậy, đủ số cữ trong ngày
- Tỉnh táo và phản ứng tốt trong các khoảng thức giữa các giấc ngủ
- Tăng cân đều theo chuẩn WHO
- Không ngáp quá nhiều hoặc dụi mắt liên tục trong giờ thức
Tạo môi trường ngủ an toàn và chất lượng cho bé sơ sinh
Chất lượng giấc ngủ không chỉ phụ thuộc vào thời lượng mà còn vào môi trường xung quanh. Theo hướng dẫn an toàn giấc ngủ của AAP, môi trường ngủ lý tưởng cho trẻ sơ sinh bao gồm:
- Nằm ngửa hoàn toàn trên bề mặt phẳng, cứng — giảm nguy cơ SIDS (hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh).
- Nhiệt độ phòng 24–26°C — không quá nóng, không quá lạnh.
- Phòng tối hoặc ánh sáng mờ khi ngủ tối để hỗ trợ tiết melatonin.
- Không có gối, chăn bông lớn hay đồ vật mềm trong nôi với trẻ dưới 1 tuổi.
- Độ ẩm không khí 50–60% — tránh không khí quá khô gây kích thích đường hô hấp.
Câu hỏi thường gặp
Q: Trẻ sơ sinh ngủ bao nhiêu tiếng một ngày là đủ?
A: Theo khuyến nghị của AAP và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ 0–3 tháng cần 14–17 giờ ngủ mỗi ngày (tổng cộng các giấc ngày và đêm). Trẻ 4–11 tháng cần 12–16 giờ. Tuy nhiên, số giờ ngủ chỉ là tham khảo — chất lượng giấc ngủ và hành vi khi thức của bé quan trọng hơn con số tuyệt đối.
Q: Bé ngủ ngày nhiều hơn đêm — có cần điều chỉnh không?
A: Trong 6–8 tuần đầu sau sinh, đây là điều hoàn toàn bình thường vì bé chưa phân biệt được ngày và đêm. Từ khoảng 2–3 tháng tuổi, nhịp sinh học bắt đầu hình thành. Ba mẹ có thể hỗ trợ bằng cách cho bé tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày và giữ phòng tối, yên tĩnh vào ban đêm.
Q: Có nên đánh thức bé dậy để bú khi bé đang ngủ sâu không?
A: Với trẻ sơ sinh dưới 2 tuần tuổi hoặc trẻ chưa lấy lại cân nặng sau sinh, bác sĩ thường khuyến nghị đánh thức bé sau mỗi 3–4 giờ để bú. Với trẻ đã tăng cân tốt và trên 4 tuần tuổi, nhìn chung không cần đánh thức bé ngủ đêm để bú — trẻ khỏe mạnh sẽ tự thức khi đói.
Q: Ngủ võng hoặc nôi điện có ảnh hưởng đến giấc ngủ của bé không?
A: Bé có thể quen ngủ với chuyển động rung lắc nhẹ trong giai đoạn đầu, nhưng AAP khuyến nghị không để bé ngủ dài trong nôi điện hay ghế rung vì bề mặt không đủ phẳng có thể ảnh hưởng đến cột sống và đường thở. Nên chuyển bé sang nôi hoặc cũi phẳng khi bé đã chìm vào giấc ngủ sâu.
Q: Massage trước khi ngủ có thực sự giúp bé ngủ ngon hơn không?
A: Có. Một số nghiên cứu nhỏ đăng trên tạp chí Infant Behavior and Development cho thấy massage nhẹ nhàng (10–15 phút) trước giờ ngủ tối giúp giảm thời gian bé cần để vào giấc và tăng thời gian ngủ sâu. Đây cũng là cách ba mẹ xây dựng nghi thức trước ngủ nhất quán, giúp bé nhận ra tín hiệu "sắp đến giờ ngủ".
Tại nobinobi - mang cả nước Nhật về cho bạn, mẹ có thể tìm thấy những sản phẩm chất lượng Nhật Bản — từ đồ dùng cho bé sơ sinh, bỉm tã, sữa tắm đến các sản phẩm chăm sóc mẹ bầu và sau sinh — tất cả đều được chọn lọc kỹ lưỡng cho hành trình làm mẹ của bạn thêm nhẹ nhàng.
Khám phá thêm
Các bài viết liên quan
